Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΣΙΣΥΦΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΚΚΕ

ΓΙΑΝΝΗ ΕΛΑΦΡΟΥ

 

Είναι συχνά η απουσία πιο βροντερή από την παρου­σία. Τέτοια αίσθηση προκά­λεσε η απουσία του Χαρί­λαου Φλωράκη από την κατάμεστη αίθουσα όπου παρουσιαζόταν το πολυσυζητημένο (σίγουρα πολύ πε­ρισσότερο από την αξία του) βιβλίο της Νίτσας Λουλέ-Θεοδωράκη. Πολλοί πολιτικοί, πάνω από 100 (!) δημοσιογράφοι, αλλά το τιμώμενο πρόσωπο απουσίαζε.

Όμως, η σκέψη και το έργο του Χαρίλαου Φλωράκη ήταν παρόντα στην παρουσίαση. Ήταν εκεί πολ­λοί απ’ αυτούς που συνεργάστηκαν μαζί του στην κορυφαία στιγμή της καριέρας του. Τότε που χαρακτηρί­στηκε «Μακρυγιάννης» της Αρι­στεράς. Ο Κωνσταντόπουλος, ο Ανδρουλάκης, μέχρι και ο ίδιος ο Τζαννετάκης. Το έργο του Χαρίλα­ου παρόν, ο ίδιος απών.

Αυτή η σκηνή εκφράζει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο ένα ΚΚΕ που στέκεται αμήχανο απέναντι στην ιστορία του, την πολιτική του διαδρομή, τους ηγέτες του. Το ΚΚΕ είχε την «ατυχία» να δει την κορύ­φωση μιας ολόκληρης πορείας, τη συγκυβέρνηση Τζαννετάκη, όχι μό­νο να συμπαρασύρεται από το ορ­μητικό ρεύμα του νεοφιλελευθερικού ΕΟΚικού εκσυγχρονισμού, αλ­λά να πνίγεται και στο βάραθρο που άνοιξε η κατάρρευση του λεγό­μενου υπαρκτού σοσιαλισμού.

Αυτή όμως η «ατυχία» ήταν ταυ­τόχρονα και μια ευκαιρία, καθώς άνοιγαν όλα τα ερωτήματα για το περιεχόμενο και τις μορφές του ερ­γατικού κινήματος. Μαζί με το χεί­μαρρο της αποστράτευσης δημι­ουργούσαν ένα ανικανοποίητο αί­σθημα αναζήτησης.

Οι κομμουνιστές της εποχής μας, πρέπει να βάλουν βαθιά ερωτήματα, παραβιάζοντας ακόμα και τα ιερά και όσια της επανάστασης. Αν δεν λογαριαστεί το σύγχρονο κίνημα με το παρελθόν του, ποτέ δεν θα μπο­ρέσει να αντιμετωπίσει το παρόν α­πό τη σκοπιά του μέλλοντος.

Το ΚΚΕ προσπάθησε να σταθεί στη νέα εποχή με ένα έντονο αριστε­ρό βερμπαλισμό, ρηχό όμως σε ταξικό περιεχόμενο, με την ύψωση ενός κομματικού σοβινισμού, με τη γραμ­μή «πέντε κόμματα – δυο πολιτικές». Πέτυχε μια πρωταρχική συσσώρευ­ση μελών και ψηφοφόρων, αλλά μπροστά του βρίσκονται όλο και με­γαλύτερα αδιέξοδα. Αδιέξοδα όπως αυτά που εμφανίστηκαν στην υπό­θεση του βιβλίου για τον Χαρίλαο Φλωράκη ή σαν αυτά που οδηγούν στην ψήφιση του Πρωτόπαππα για πρόεδρο της ΓΣΕΕ.

Η ουσία είναι πως έστω και αυ­τή η αριστερούτσικη πολιτική του ΚΚΕ δεν έχει καμιά θεωρητική, ι­στορική και κοινωνική υποστήριξη. Όταν το ΚΚΕ δεν έχει κάνει αυτο­κριτική για την κυβέρνηση Τζαννετάκη, πόσο μάλλον για όλη τη γραμμή κυβερνητισμού και πλασσαρίσματος στο πολιτικό παιχνίδι που κυριάρχησαν στην προηγουμέ­νη δεκαετία, πόσο μπορεί να αντέ­ξει στη γωνία του πολιτικού σούπερ μάρκετ;

Το κλασικό δίπολο σεχταρισμού – οπορτουνισμού, δηλαδή δογματι­σμός στη θεωρία, σοβινισμός στο κόμμα και δεξιά πολιτική στο όνο­μα των συμμαχιών θα πάρει ακόμα πιο χαρακτηριστικά την κυρίαρχη θέση στη φυσιογνωμία του ΚΚΕ.

Μήπως προτρέχουμε ή αποκλεί­ουμε εξελίξεις; Δυστυχώς όχι. Οι θέσεις του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό και τις εξελίξεις στις ανατολικές χώρες επιβεβαιώνουν αυτές τις ε­κτιμήσεις.

Αυτές δεν αποτελούν στοιχείο εκτιμήσεων για την ιστορία. Έχει σαφέστατο στρατηγικό και προ­γραμματικό περιεχόμενο, καθώς η

τοποθέτηση για το παρελθόν καθο­ρίζει τις απαντήσεις που δίνονται στο παρόν και το μέλλον. Η συζήτη­ση, δηλαδή, στο ΚΚΕ δείχνει και το είδος του σοσιαλισμού που ευαγγε­λίζεται αυτό το κόμμα.

Το ΚΚΕ, με τις θέσεις της Κε­ντρικής Επιτροπής, μιλά για ανα­τροπή και όχι κατάρρευση υποτι­μώντας ή αγνοώντας τις εσωτερικές κοινωνικές διεργασίες που οδήγησαν στην πτώση και αναγορεύο­ντας σε κύριο την αναμφισβήτητη παρέμβαση του ιμπεριαλισμού σε συνδυασμό με την «προδοσία» των ηγετικών ελίτ.

Το ΚΚΕ δεν μπαίνει στον κόπο να απαντήσει κατά πόσο η στάση του κάθε Γκορμπατσόφ, Γιέλτσιν, Γιάκοβλεφ ήταν τελικά προδοσία ή μήπως ήταν η έκφραση συγκεκριμέ­νων κοινωνικών συμφερόντων και πολιτικών επιλογών στρωμάτων όχι μόνο αποσπασμένων μα εχθρικών, καταπιεστικών απέναντι στην ερ­γατική τάξη.

Στις θέσεις του ΚΚΕ υπάρχει, σε γενικές γραμμές, αποδοχή του μοντέλου που οικοδομήθηκε στις α­νατολικές χώρες, ενώ τα όποια προβλήματα παρουσιάζονται σαν δευτερεύουσες αδυναμίες. Βασι­λεύει σ’ αυτές ένας αντιδραστικός ιδεαλισμός, καθώς οι πολιτικές στά­σεις ομάδων ή ανθρώπων δεν ερ­μηνεύονται με ταξικούς και υλικούς όρους, αλλά σαν σωστές ή λάθος ι­δέες. Έτσι, τα πάντα συγκεντρώνο­νται τελικά στο ρόλο του κόμματος, που είτε από τη θετική σκοπιά (του τι «δημιούργησε») είτε από την αρ­νητική (δεν «προετοίμασε») είναι το Α και το Ω. Το κόμμα είναι πα­ντού, η εργατική τάξη πουθενά. Έτσι, θεωρητικοποίεται και η α­ντίληψη για το κόμμα σήμερα.

Αυτός, όμως, που είναι ακόμα πιο θλιβερός από τις θέσεις της ΚΕ είναι ο διάλογος που γίνεται στις κομματικές οργανώσεις και στο Ρι­ζοσπάστη. Όπως σημείωνε και ένα άρθρο του διαλόγου, «ένα φάντα­σμα πλανιέται πάνω από το ΚΚΕ, το φάντασμα του Στάλιν». Όχι μόνο φορτώνονται από ένα μεγάλο μέ­ρος των συμμετοχών όλα τα προ­βλήματα μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, αλλά αναπαράγονται όλα τα αντεπαναστατικά, αντεργατικά και αντιδημοκρατικά σχήματα που έχει βγάλει στο διάβα του το κομ­μουνιστικό κίνημα. Ταυτόχρονα, τα μεγάλα ερωτήματα είτε δεν θίγο­νται είτε απαντιούνται με τσιτάτα.

Αυτό που αποδεικνύει ο διάλο­γος είναι πως όχι μόνο η ηγετική ο­μάδα του ΚΚΕ, αλλά και σημαντι­κά τμήματα της οργανωμένης του βάσης δεν εκφράζουν, έστω εν δυ­νάμει, επαναστατικές τάσεις. Ο κοι­νωνικός του χαρακτήρας έχει γίνει πιο έντονα μικροαστικός (δεν είναι καθόλου άσχετα τα αλλεπάλληλα δημοσιεύματα του Ριζοσπάστη για τους μικρομεσαίους), ενώ στα τμή­ματα της εργατικής τάξης που συ­σπειρώνονται κυριαρχεί η αντίλη­ψη της άμυνας και της σωτηρίας της παλιάς κατάστασης μπροστά στη λαίλαπα της καπιταλιστικής ανασυ­γκρότησης που είναι σε εξέλιξη. Γι’ αυτό και κυριαρχούν συνθήματα με εθνικό περιεχόμενο, παλεύεται η σωτηρία της βιομηχανίας, της πα­ραγωγής. Πρόκειται, δηλαδή, όχι μόνο για την επίδραση παλιών αντεπαναστατικών σχημάτων του σταλινικού και μετασταλινικού κομμουνιστικού ρεφορμισμού (ε­θνικοποίηση του σοσιαλισμού, παραγωγισμός, οικονομισμός), αλλά και έκφραση συγκεκριμένων κοι­νωνικών συμφερόντων.

Δεν υπάρχουν και άλλες, αντί­στροφες διεργασίες στο ΚΚΕ; Οπωσδήποτε, εξάλλου κάτι τέτοιο φάνηκε και στο διάλογο, καθώς λί­γα, αλλά αξιόλογα σημειώματα βά­ζουν ουσιαστικά ερωτήματα, πιά­νουν το νήμα των εξελίξεων από πολύ νωρίς, αναζητούν επαναστατι­κές απαντήσεις. Κάτι τέτοιο ήταν έκδηλο σε άρθρα που προέρχονταν από τη νεολαία, αλλά και σε ορι­σμένα παλιών αγωνιστών με ιστο­ρία και ιδιαίτερη συμβολή στην άνδρωση της ΚΝΕ, ειδικά τα πρώτα χρόνια της χούντας.

Η τραγωδία, όμως, στην ιστορία του ΚΚΕ είναι πως τις περισσότε­ρες φορές το αριστερό ταυτιζόταν με το δογματικό, ενώ ό,τι δημοκρα­τικό, αναζητησιακό ταυτιζόταν με τη δεξιά στροφή. Έτσι, φυσικά, α­κυρώνονταν και τα δύο. Τέτοιος κίνδυνος υπάρχει και σήμερα.

Η δυνατότητα της εποχής της κατάρρευσης είναι, όμως, ότι μπο­ρεί να αναπτυχθεί ένα νέο κομμου­νιστικό ρεύμα, επαναστατικό και α­νεξάρτητο από την αστική ιδεολο­γία και τη γραφειοκρατία, κριτικό και ρηξικέλευθο ταυτόχρονα.

Μόνο κάτω από σοβαρότατες κοινωνικές εξελίξεις και ταξικές συγκρούσεις, με την επίδραση ενός ανεξάρτητου κομμουνιστικού ριζο­σπαστισμού, μπορούν να απελευθε­ρωθούν δυνάμεις προς τα αριστε­ρά. Κάθε άλλη εξέλιξη θα θυμίζει έντονα το μύθο τον Σίσυφου, με τη μόνη διαφορά ότι η πέτρα κατρα­κυλά όλο και πιο κάτω. Παραφρά­ζοντας και τα λόγια του Χαρίλαου Φλωράκη, «η ζωή έχει δείξει».