Ακόμη και από την εκπαραθύρωση του Βουλγαράκη, ακόμη και από όλες τις δημοσκοπήσεις των τελευταίων ημερών που βουλιάζουν τη ΝΔ, το στοιχείο που έχει ιδιαίτερα ξεχωριστή σημασία για την πολιτική γραμμή της Αριστεράς, δεν είναι τόσο τα ανεβασμένα ποσοστά των δυο κοινοβουλευτικών κομμάτων της -με τάση κοντά και πάνω από το 20%- όσο μια νέα «εξωκοινοβουλευτι­κή» τάση: Σε ερώτημα της εταιρείας . Πάμπλικ Ίσιου, για λογαριασμό της Κα­θημερινής και του Σκάι, το 76% των ε­ρωτηθέντων προσδοκά σε απεργίες και κινητοποιήσεις για την αντιμετώπιση της νεοδεξιάς επίθεσης, ενώ το 56% δεν βλέπει «τη λύση» σε εκλογές! Το δημοσκοπικό αυτό εύρημα λέει, με απλά λόγια, ότι ευρύτερα λαϊκά στρώματα τεί­νουν να συνειδητοποιήσουν τον κεντρικό πολιτικό ρόλο που μπορεί να παίξει το εργατικό και λαϊκό κίνημα για την πα­ρεμπόδιση, την ήττα και την ανατροπή της νέας τρομερής επίθεσης που βρίσκε­ται σε εξέλιξη, για την ουσιαστική βελ­τίωση της οικονομικής και κοινωνικής θέσης τους. Ευρύτερες μάζες, φαίνεται ότι βρίσκονται λίγο πιο μπροστά από ε­κείνες τις αριστερές ηγεσίες που χά­νουν πολύτιμο χρόνο και σκέψη σε κυ­βερνητικές προτάσεις επί χάρτου και «υπευθυνότητας» ή σε καλέσματα «να βγάλουν συμπεράσματα για τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ» (στις εκλογές).

Μαζεύουν σιγά-σιγά τα τραπεζοκαθίοματα, οι ομπρέλες αποσύρονται σταδιακά, και κάποια μπόρα στα ψηλότερα δεν είναι πλέον δροσιά αλλά προανάκρουσμα των επόμενων μικρών η­μερών. Αποσύρονται οι φωνές από τις αμμου­διές, μένουν μονάχα έρ­μαια κάτι σπασμένες  πλαστικές καρέ­κλες, σακούλες νάιλον, κάποιες ψάθες που ολοκλήρωσαν την αποστολή τους. Στους λίγο πριν πολυσύχναστους δρό­μους των μικρών πόλεων έχουν αρθεί οι απαγορεύσεις της κυκλοφορίας και τα μαγαζιά με τα γλυκά του κουταλι­ού, τα μέλια και τα αναμνηστικά έχουν βγάλει έξω στο δρόμο καρέκλες, καιρός να μιλήσουν μετα­ξύ τους πλέον οι γείτο­νες, οι ξένοι που απέ­μειναν στη βόλτα είναι όλο και πιο λίγοι.

Έτσι αποσύρεται ο καιρός, μετατρέπεται σε ένα ακόμη παρελ­θόν, ένα τέλος. Το ίδιο και το φως. Γίνεται λι­γότερο, αλλάζει χρώματα και αποχωρεί νωρίτερα.

Πόσο αλλιώς ήταν τρεις μήνες, τέσ­σερις πριν! Η ίδια ερημιά στις εξοχές, οι παραλίες με λιγοστούς πιστούς, τα μαγαζιά ακόμα κλειστά και οι καρέ­κλες στους δρόμους έξω, σε δρόμους με ελάχιστους ξένους. Αλλά τότε όλα ήταν μπροστά. Ακόμα κι οι βροχές μύ­ριζαν αλλιώς. Δεν σε τρομοκρατούσαν.

Κάπως έτσι γίνεται πάντα με όλες τις πορείες. Κι αν πούμε, όπως λέμε πάντα, πως αυτός είναι ο αέναος κύ­κλος της ζωής, κι αν εξαντλήσουμε ό­λες τις δόσεις αισιοδοξίας που διαθέ­τουμε στις εφεδρείες της σκέψης μας, και πάλι δεν θα γλιτώσουμε από τη λύ­πη των απωλειών. Γιατί το καλοκαίρι υποσχέθηκε μια αθανασία. Και τώρα δείχνει ανίκανο να υπερασπίσει τις υ­ποσχέσεις του. Κι εμείς τότε δεν είχα­με μυαλό παρά για τρεχούμενα νερά, γαλάζιες και πράσινες ημέρες και α­ναστολή χρεών πάσης φύσεως. Εύπιστοι σε κάθε προσδοκία που μας πα­ρείχε.

Πάντα όμως έρχεται η εποχή των λογαριασμών. Οι γιορτές λαμβάνουν τέλος, ό,τι θεωρήθηκε αθάνατο κι απαραβίαστο αποδεικνύεται θνητό και ευ­άλωτο και όλα τα σχέδια, ακόμα κι αν δεν αποδείχτηκαν πλάνες, έρχεται ο καιρός να δοκιμάσουν την αντοχή τους σε δυσκολότερες, έως αντίξοες συνθή­κες. Σ’ αυτά τα δύσκολα, καμιά φορά κι οδυνηρά φθινόπωρα, επαληθευθώνται (ή διαψεύδονται) οι όρκοι που δόθηκαν στις αίθριες. Κι αν κάθε τέλος εποχής είναι η αρχή μιας άλλης, κανέ­νας δεν ξέρει αν αυτή η άλλη θα είναι καλύτερη, ξέρει όμως πως το τέλος εί­ναι τέλος, με όλη τη λύπη που περιέχε­ται σε ένα τέλος. Γιατί εκεί, στο από­γευμα, λίγο πριν σβήσει εντελώς το φως, την ώρα της μετάβασης από τη μια κατάσταση στην άλλη, έρχονται οι πιο δύσκολες σκέψεις. Και θέλεις δύ­ναμη και κουράγιο να τις περάσεις χω­ρίς θανάσιμο τραυματισμό.

Μοιάζει με μαύρο χιούμορ και όμως δεν είναι. Την περασμένη Κυριακή, τις στιγμές δηλαδή που η κυβέρνηση και η εργοδοσία ορι­στικοποιούσαν την εισοδηματική πολιτική, τον προϋπολογισμό και άλλα μέτρα εξόντωσης της εργατι­κής τάξης, ο Ριζοσπάστης κυκλο­φορούσε με τον αγωνιώδη τίτλο «Σαρώνονται οι επιχειρήσεις από το πολυεθνικό κεφάλαιο. Ξέφραγο αμπέλι στις ασύδοτες ορέξεις του ξένου κεφαλαίου η οικονομία».

Το κείμενο που συνόδευε τους τίτλους αυτούς σοκάρει ακόμα πιο πολύ: «Σε κίνδυνο βρίσκεται ακό­μη και η ελληνική ταυτότητα της οικονομίας… οδηγούμαστε με μα­θηματική ακρίβεια στον αφελληνι­σμό όχι μόνο των εμποροβιομηχα­νικών επιχειρήσεων, αλλά και της ελληνικής οικονομίας συνολικά»!

Γιατί, λοιπόν, τόσο άγχος από το ΚΚΕ για την τύχη και το μέλλον των μικρών και μεσαίων (ή και ο­ρισμένων μεγαλύτερων) ιδιοκτη­τών και καπιταλιστών; Γιατί τέτοια αγωνία για την ταυτότητα και τη σημαία των αστών που δραστηριο­ποιούνται στην Ελλάδα;

Η Αλέκα Παπαρρήγα δηλώνει ότι «είμαστε κατά του υπερβολι­κού κέρδους, αλλά όχι κατά του νόμιμου κέρδους». Με αυτή τη λο­γική η πάλη κατά των ιδιωτικοποι­ήσεων μπαίνει κάτω από την ο­μπρέλα της «σωτηρίας του εθνικού πλούτου και των επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας», της αντί­στασης στον «αφελληνισμό και τη διάλυση του παραγωγικού ιστού της χώρας». Με ανάλογο πνεύμα ο αγώνας για τα εργατικά δικαιώμα­τα γίνεται από τη σκοπιά της «πα­ραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας», της «εθνικής ανάπτυ­ξης» (εννοείται στο έδαφος του καπιταλισμού), της ανάγκης για «παραγωγικές επενδύσεις και τε­χνολογικό εκσυγχρονισμό των επι­χειρήσεων». Στο ίδιο μήκος κύμα­τος η πάλη κατά της ΕΟΚ έχει ως αφετηρία την «αυτοδύναμη οικο­νομική ανάπτυξη της χώρας».

Έχουμε, προφανώς, να κάνου­με με μια βαθύτερη αντίληψη, που τελικά χωνεύει τον όποιο ριζοσπα­στισμό του ΚΚΕ στα πλαίσια της αστικής πολιτικής.

Στην καρδιά αυτής της αντίλη­ψης βρίσκεται η λογική του ΚΚΕ για τα «στάδια», ο διαχωρισμός της αντιμονοπωλιακής από την αντικαπιταλιστική πάλη. Σύμφωνα με αυτή τη λογική ο κύριος αντίπα­λος σήμερα είναι τα μονοπώλια (ι­διαίτερα τα «ξένα») και όχι το κε­φάλαιο συνολικά. Έτσι, συνεχίζει το ΚΚΕ, η επανάσταση (η οποία α­ναγορεύεται μάλιστα σε στρατηγι­κό στόχο και όχι σε πυρήνα της τα­κτικής, όπως έκανε ο Λένιν) θα εί­ναι αντιμονοπωλιακή – αντιϊμπεριαλιστική και όχι αντικαπιταλιστική. Το κύριο καθήκον της είναι να ανατρέψει το πλέγμα της μονο­πωλιακής κυριαρχίας και της ε­ξάρτησης και όχι όλο το πλέγμα της αστικής κυριαρχίας – γι’ αυτό βλέπουμε αργότερα…

Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πολλά και εύλογα. Με ποιο τρόπο μπορεί να διαχωριστεί η πά­λη κατά της μονοπωλιακής αφρό­κρεμας από τον αγώνα κατά του κεφαλαίου συνολικά (μαζί και των ασθενέστερων τμημάτων του, τα ο­ποία άλλωστε ελπίζουν να ισχυρο­ποιηθούν και να γίνουν χαλίφης στη θέση του χαλίφη); Με ποιο τρόπο μπορεί να διαχωριστεί η πά­λη κατά των «ξένων» αφεντικών απ’ αυτή κατά των ντόπιων σε μια εποχή που διαπλέκονται τόσο στε­νά μεταξύ τους για να διαμορφώσουν ένα διεθνές αστικό εκμεταλ­λευτικό μπλοκ – έστω με αμυδρά ελληνική συμμετοχή – εθνικής και υπερεθνικής λεηλασίας των εργα­ζομένων; Με ποια λογική στις α­ναδιατάξεις που αναπτύσσονται στους κόλπους του κεφαλαίου σε εθνική και διεθνική κλίμακα η Αριστερά πρέπει να παίρνει τη θέ­ση των «ριγμένων» αστικών μερί­δων, μικρότερων ή μεγαλυτέρων; Γιατί, τέλος, πρέπει η Αριστερά να υποτάσσει τη λύση της βασικής α­ντίθεσης κεφαλαίου-εργασίας στις υπαρκτές ενδοαστικές αντιθέσεις; Τα ερωτήματα αυτά μένουν α­ναπάντητα από το ΚΚΕ. Και όχι μόνον αυτό, παρά πολλαπλασιάζο­νται, καθώς η αντίληψη αυτή αντα­νακλάται και στη λογική για τις κοινωνικές συμμαχίες της εργατικής τάξης. Έτσι, αναγορεύονται σε βασικό σύμμαχο της τα λεγόμε­να μεσαία στρώματα και μάλιστα αυτά που είναι ιδιοκτήτες – επιχει­ρηματίες και πλήττονται από τις διαδικασίες της καπιταλιστικής α­ναδιάρθρωσης.

Βέβαια, αυτός ο αλληθωρισμός του ΚΚΕ είναι γνωστός από πα­λιότερα (π.χ. δεκαετία του ’60). Τότε κατασκεύαζε την «εθνική α­στική τάξη» – με την οποία υποτί­θεται θα μπορούσε να αγωνιστεί από κοινού ενάντια στο καθεστώς της ξενοδουλείας – κλείνοντας τα μάτια στην τεράστια διεύρυνση της εργατικής τάξης που εξελισσόταν με γρήγορους ρυθμούς.

Η επανάληψη του ίδιου «λά­θους» θέτει το ερώτημα: Είναι η λάθος κοινωνικοοικονομική ανά­λυση που οδηγεί στη λάθος πολιτι­κή ή μήπως η προσπάθεια να δι­καιολογηθούν «επιστημονικά» ειλημμένες πολιτικές αποφάσεις (π.χ. συμμαχία με το Κέντρο του Γ. Παπανδρέου) παράγει τις λάθος α­ναλύσεις; Μάλλον το δεύτερο είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.

Άλλωστε, αυτή η πραγματικότη­τα βοά, αποδεικνύοντας σήμερα πολύ περισσότερο από ποτέ ότι το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα, καταρ­γεί τα εθνικά σύνορα και διαπλέκε­ται σε πλανητικό επίπεδο. Αυτή η τάση ισχύει – ασφαλώς με πιο «χα­μηλές πτήσεις» – και για το «ελλη­νικό» κεφάλαιο. Κλείνει τις εγκα­ταστάσεις του στην Ελλάδα για να ανοίξει άλλες σε βαλκανικές χώρες χαμηλού εργατικού κόστους, προτι­μά να εξαγοράζεται – συγχωνεύε­ται με μεγάλες πολυεθνικές και να αποτελεί κρίκο τους, παρά να απο­τελεί μεγάλη εταιρία μιας μικρής χώρας, ισχυροποιεί τις επιχειρή­σεις πολυεθνικής διαπλοκής και εμβέλειας, αδιαφορώντας για τα «ξερά κλαδιά» που μένουν πίσω.

Η προσπάθεια να βρεις μέσα σ’ αυτή τη διαδικασία τμήματα ιδιο­κτητών επιχειρηματιών που θα α­ντιπαρατεθούν επί της ουσίας στον ηγετικό μονοπωλιακό πυρήνα του κεφαλαίου και στην ΕΟΚ μοιάζει

στην καλύτερη περίπτωση με πολι­τική αφέλεια. Όμως το ΚΚΕ δεν είναι αφελές.

Γι’ αυτό και η στάση του είναι επιεικώς αποπροσανατολιστική για το εργατικό κίνημα. Καταρχήν, γιατί νομιμοποιεί την αντιδραστι­κή αντιστροφή που κάνουν τα α­στικά κόμματα και η κυρίαρχη ιδεολογία, φέρνοντας στην πρώτη γραμμή όχι τα δικαιώματα και τις ανάγκες των εργαζομένων, αλλά τις ανάγκες της «εθνικής οικονο­μίας», της «εγχώριας παραγωγής», της «ανάπτυξης»- έστω της προο­δευτικής.

Έπειτα, γιατί συμφιλιώνει τους εργαζόμενους με τις απόψεις της «εθνικής συστράτευσης», για να σωθεί και να αναπτυχθεί «ο παρα­γωγικός ιστός της χώρας μας», των θυσιών για το καλό του τόπου, α­πόψεις που κατά κόρον προβάλλο­νται – πιο ακραία ασφαλώς – από τους κάθε λογής συντηρητικούς και «εκσυγχρονιστές».

Ύστερα, γιατί με την υπερπροβολή του «εθνικού» απονευρώνει, υπονομεύει την αντιεθνικιστική πάλη – ακόμα και τις όποιες δικές του τοποθετήσεις – αφήνει στο α­πυρόβλητο τον επεκτατισμό του ελληνικού κεφαλαίου στα Βαλκά­νια και μολύνει τον αντιΕΟΚικό -αντιϊμπεριαλιστικό – διεθνιστικό αγώνα με τα ανιστόρητα μικρόβια του «έθνους – φρουρίου», της εθνι­κής περιχαράκωσης κ.λ.π.

Και το κυριότερο, γιατί απεμπολεί και παραπέμπει στο νεφοσκεπές και απροσδιόριστο μέλλον το στόχο που πρέπει να αποτελεί συνολικό αίτημα και καρδιά της εργατικής επαναστατικής πολιτι­κής και τακτικής, την ανατροπή δηλαδή της εξουσίας του κεφαλαί­ου συνολικά.

Ίσως όλα αυτά για την ηγεσία του ΚΚΕ να είναι απλές παρωνυχίδες ή «αντικομουνιστικές συκο­φαντίες». Ας είναι. Αυτό που έχει αξία είναι τι σκέφτεται και κυρίως τι κάνει ο κόσμος της Αριστεράς που αγωνιά για την υπόθεση της εργατικής πάλης.

Είναι συχνά η απουσία πιο βροντερή από την παρου­σία. Τέτοια αίσθηση προκά­λεσε η απουσία του Χαρί­λαου Φλωράκη από την κατάμεστη αίθουσα όπου παρουσιαζόταν το πολυσυζητημένο (σίγουρα πολύ πε­ρισσότερο από την αξία του) βιβλίο της Νίτσας Λουλέ-Θεοδωράκη. Πολλοί πολιτικοί, πάνω από 100 (!) δημοσιογράφοι, αλλά το τιμώμενο πρόσωπο απουσίαζε.

Όμως, η σκέψη και το έργο του Χαρίλαου Φλωράκη ήταν παρόντα στην παρουσίαση. Ήταν εκεί πολ­λοί απ’ αυτούς που συνεργάστηκαν μαζί του στην κορυφαία στιγμή της καριέρας του. Τότε που χαρακτηρί­στηκε «Μακρυγιάννης» της Αρι­στεράς. Ο Κωνσταντόπουλος, ο Ανδρουλάκης, μέχρι και ο ίδιος ο Τζαννετάκης. Το έργο του Χαρίλα­ου παρόν, ο ίδιος απών.

Αυτή η σκηνή εκφράζει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο ένα ΚΚΕ που στέκεται αμήχανο απέναντι στην ιστορία του, την πολιτική του διαδρομή, τους ηγέτες του. Το ΚΚΕ είχε την «ατυχία» να δει την κορύ­φωση μιας ολόκληρης πορείας, τη συγκυβέρνηση Τζαννετάκη, όχι μό­νο να συμπαρασύρεται από το ορ­μητικό ρεύμα του νεοφιλελευθερικού ΕΟΚικού εκσυγχρονισμού, αλ­λά να πνίγεται και στο βάραθρο που άνοιξε η κατάρρευση του λεγό­μενου υπαρκτού σοσιαλισμού.

Αυτή όμως η «ατυχία» ήταν ταυ­τόχρονα και μια ευκαιρία, καθώς άνοιγαν όλα τα ερωτήματα για το περιεχόμενο και τις μορφές του ερ­γατικού κινήματος. Μαζί με το χεί­μαρρο της αποστράτευσης δημι­ουργούσαν ένα ανικανοποίητο αί­σθημα αναζήτησης.

Οι κομμουνιστές της εποχής μας, πρέπει να βάλουν βαθιά ερωτήματα, παραβιάζοντας ακόμα και τα ιερά και όσια της επανάστασης. Αν δεν λογαριαστεί το σύγχρονο κίνημα με το παρελθόν του, ποτέ δεν θα μπο­ρέσει να αντιμετωπίσει το παρόν α­πό τη σκοπιά του μέλλοντος.

Το ΚΚΕ προσπάθησε να σταθεί στη νέα εποχή με ένα έντονο αριστε­ρό βερμπαλισμό, ρηχό όμως σε ταξικό περιεχόμενο, με την ύψωση ενός κομματικού σοβινισμού, με τη γραμ­μή «πέντε κόμματα – δυο πολιτικές». Πέτυχε μια πρωταρχική συσσώρευ­ση μελών και ψηφοφόρων, αλλά μπροστά του βρίσκονται όλο και με­γαλύτερα αδιέξοδα. Αδιέξοδα όπως αυτά που εμφανίστηκαν στην υπό­θεση του βιβλίου για τον Χαρίλαο Φλωράκη ή σαν αυτά που οδηγούν στην ψήφιση του Πρωτόπαππα για πρόεδρο της ΓΣΕΕ.

Η ουσία είναι πως έστω και αυ­τή η αριστερούτσικη πολιτική του ΚΚΕ δεν έχει καμιά θεωρητική, ι­στορική και κοινωνική υποστήριξη. Όταν το ΚΚΕ δεν έχει κάνει αυτο­κριτική για την κυβέρνηση Τζαννετάκη, πόσο μάλλον για όλη τη γραμμή κυβερνητισμού και πλασσαρίσματος στο πολιτικό παιχνίδι που κυριάρχησαν στην προηγουμέ­νη δεκαετία, πόσο μπορεί να αντέ­ξει στη γωνία του πολιτικού σούπερ μάρκετ;

Το κλασικό δίπολο σεχταρισμού – οπορτουνισμού, δηλαδή δογματι­σμός στη θεωρία, σοβινισμός στο κόμμα και δεξιά πολιτική στο όνο­μα των συμμαχιών θα πάρει ακόμα πιο χαρακτηριστικά την κυρίαρχη θέση στη φυσιογνωμία του ΚΚΕ.

Μήπως προτρέχουμε ή αποκλεί­ουμε εξελίξεις; Δυστυχώς όχι. Οι θέσεις του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό και τις εξελίξεις στις ανατολικές χώρες επιβεβαιώνουν αυτές τις ε­κτιμήσεις.

Αυτές δεν αποτελούν στοιχείο εκτιμήσεων για την ιστορία. Έχει σαφέστατο στρατηγικό και προ­γραμματικό περιεχόμενο, καθώς η

τοποθέτηση για το παρελθόν καθο­ρίζει τις απαντήσεις που δίνονται στο παρόν και το μέλλον. Η συζήτη­ση, δηλαδή, στο ΚΚΕ δείχνει και το είδος του σοσιαλισμού που ευαγγε­λίζεται αυτό το κόμμα.

Το ΚΚΕ, με τις θέσεις της Κε­ντρικής Επιτροπής, μιλά για ανα­τροπή και όχι κατάρρευση υποτι­μώντας ή αγνοώντας τις εσωτερικές κοινωνικές διεργασίες που οδήγησαν στην πτώση και αναγορεύο­ντας σε κύριο την αναμφισβήτητη παρέμβαση του ιμπεριαλισμού σε συνδυασμό με την «προδοσία» των ηγετικών ελίτ.

Το ΚΚΕ δεν μπαίνει στον κόπο να απαντήσει κατά πόσο η στάση του κάθε Γκορμπατσόφ, Γιέλτσιν, Γιάκοβλεφ ήταν τελικά προδοσία ή μήπως ήταν η έκφραση συγκεκριμέ­νων κοινωνικών συμφερόντων και πολιτικών επιλογών στρωμάτων όχι μόνο αποσπασμένων μα εχθρικών, καταπιεστικών απέναντι στην ερ­γατική τάξη.

Στις θέσεις του ΚΚΕ υπάρχει, σε γενικές γραμμές, αποδοχή του μοντέλου που οικοδομήθηκε στις α­νατολικές χώρες, ενώ τα όποια προβλήματα παρουσιάζονται σαν δευτερεύουσες αδυναμίες. Βασι­λεύει σ’ αυτές ένας αντιδραστικός ιδεαλισμός, καθώς οι πολιτικές στά­σεις ομάδων ή ανθρώπων δεν ερ­μηνεύονται με ταξικούς και υλικούς όρους, αλλά σαν σωστές ή λάθος ι­δέες. Έτσι, τα πάντα συγκεντρώνο­νται τελικά στο ρόλο του κόμματος, που είτε από τη θετική σκοπιά (του τι «δημιούργησε») είτε από την αρ­νητική (δεν «προετοίμασε») είναι το Α και το Ω. Το κόμμα είναι πα­ντού, η εργατική τάξη πουθενά. Έτσι, θεωρητικοποίεται και η α­ντίληψη για το κόμμα σήμερα.

Αυτός, όμως, που είναι ακόμα πιο θλιβερός από τις θέσεις της ΚΕ είναι ο διάλογος που γίνεται στις κομματικές οργανώσεις και στο Ρι­ζοσπάστη. Όπως σημείωνε και ένα άρθρο του διαλόγου, «ένα φάντα­σμα πλανιέται πάνω από το ΚΚΕ, το φάντασμα του Στάλιν». Όχι μόνο φορτώνονται από ένα μεγάλο μέ­ρος των συμμετοχών όλα τα προ­βλήματα μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, αλλά αναπαράγονται όλα τα αντεπαναστατικά, αντεργατικά και αντιδημοκρατικά σχήματα που έχει βγάλει στο διάβα του το κομ­μουνιστικό κίνημα. Ταυτόχρονα, τα μεγάλα ερωτήματα είτε δεν θίγο­νται είτε απαντιούνται με τσιτάτα.

Αυτό που αποδεικνύει ο διάλο­γος είναι πως όχι μόνο η ηγετική ο­μάδα του ΚΚΕ, αλλά και σημαντι­κά τμήματα της οργανωμένης του βάσης δεν εκφράζουν, έστω εν δυ­νάμει, επαναστατικές τάσεις. Ο κοι­νωνικός του χαρακτήρας έχει γίνει πιο έντονα μικροαστικός (δεν είναι καθόλου άσχετα τα αλλεπάλληλα δημοσιεύματα του Ριζοσπάστη για τους μικρομεσαίους), ενώ στα τμή­ματα της εργατικής τάξης που συ­σπειρώνονται κυριαρχεί η αντίλη­ψη της άμυνας και της σωτηρίας της παλιάς κατάστασης μπροστά στη λαίλαπα της καπιταλιστικής ανασυ­γκρότησης που είναι σε εξέλιξη. Γι’ αυτό και κυριαρχούν συνθήματα με εθνικό περιεχόμενο, παλεύεται η σωτηρία της βιομηχανίας, της πα­ραγωγής. Πρόκειται, δηλαδή, όχι μόνο για την επίδραση παλιών αντεπαναστατικών σχημάτων του σταλινικού και μετασταλινικού κομμουνιστικού ρεφορμισμού (ε­θνικοποίηση του σοσιαλισμού, παραγωγισμός, οικονομισμός), αλλά και έκφραση συγκεκριμένων κοι­νωνικών συμφερόντων.

Δεν υπάρχουν και άλλες, αντί­στροφες διεργασίες στο ΚΚΕ; Οπωσδήποτε, εξάλλου κάτι τέτοιο φάνηκε και στο διάλογο, καθώς λί­γα, αλλά αξιόλογα σημειώματα βά­ζουν ουσιαστικά ερωτήματα, πιά­νουν το νήμα των εξελίξεων από πολύ νωρίς, αναζητούν επαναστατι­κές απαντήσεις. Κάτι τέτοιο ήταν έκδηλο σε άρθρα που προέρχονταν από τη νεολαία, αλλά και σε ορι­σμένα παλιών αγωνιστών με ιστο­ρία και ιδιαίτερη συμβολή στην άνδρωση της ΚΝΕ, ειδικά τα πρώτα χρόνια της χούντας.

Η τραγωδία, όμως, στην ιστορία του ΚΚΕ είναι πως τις περισσότε­ρες φορές το αριστερό ταυτιζόταν με το δογματικό, ενώ ό,τι δημοκρα­τικό, αναζητησιακό ταυτιζόταν με τη δεξιά στροφή. Έτσι, φυσικά, α­κυρώνονταν και τα δύο. Τέτοιος κίνδυνος υπάρχει και σήμερα.

Η δυνατότητα της εποχής της κατάρρευσης είναι, όμως, ότι μπο­ρεί να αναπτυχθεί ένα νέο κομμου­νιστικό ρεύμα, επαναστατικό και α­νεξάρτητο από την αστική ιδεολο­γία και τη γραφειοκρατία, κριτικό και ρηξικέλευθο ταυτόχρονα.

Μόνο κάτω από σοβαρότατες κοινωνικές εξελίξεις και ταξικές συγκρούσεις, με την επίδραση ενός ανεξάρτητου κομμουνιστικού ριζο­σπαστισμού, μπορούν να απελευθε­ρωθούν δυνάμεις προς τα αριστε­ρά. Κάθε άλλη εξέλιξη θα θυμίζει έντονα το μύθο τον Σίσυφου, με τη μόνη διαφορά ότι η πέτρα κατρα­κυλά όλο και πιο κάτω. Παραφρά­ζοντας και τα λόγια του Χαρίλαου Φλωράκη, «η ζωή έχει δείξει».

Ο ΑΓΩΝΑΣ… ΔΙΚΑΙΩΝΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ, ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΚΕ

Με το συλλαλητήριο της περασμένης Τρίτης, έκλεισε όπως φαίνεται η αυλαία των α­γροτικών κινητοποιήσεων στη Λέσβο, παρά το ότι τα προβλήματα επιβίωσης για τους ελαιοπα­ραγωγούς του νησιού είναι περισσότερο οξυμέ­να από κάθε άλλη φορά. Η αλήθεια είναι ότι η Συντονιστική Επιτροπή Αγώνα (ΣΕΑ) έκανε καθετί δυνατό για να εκτονώσει την αγανάκτη­ση των αγροτών. Είναι χαρακτηριστικό ότι και στα τέσσερα συλλαλητήρια που πραγματοποιή­θηκαν, οι αγωνιστικές διαθέσεις των αγροτών ήταν περισσότερο φανερές από κάθε άλλη φο­ρά. Ζητούσαν επανειλημμένα από τα μέλη της ΣΕΑ να προχωρήσουν σε κλείσιμο δρόμων, σε κατάληψη του υπουργείου Αιγαίου, σε αποκλει­σμό της εισόδου του λιμανιού” και σε κατάληψη του αεροδρομίου.

Κάθε φορά που έμπαινε ένα τέτοιο ζήτημα από τους αγρότες, τα στελέχη του ΚΚΕ που συμμετείχαν στη ΣΕΑ έκαναν κάθε τι δυνατό για να αποτρέψουν την πραγματοποίηση του. Επιπλέον έκαναν τα αδύνατα δυνατά προκειμέ­νου να εμφανίσουν ως συμπαραστάτες των α­γροτών τον εκσυγχρονιστή Νομάρχη Λέσβου Αλ. Μαθιέλη. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο δεύτερο μεγάλο συλλαλητήριο των αγροτών, στις 6 του Φλεβάρη, ο Νομαρχιακός Σύμβουλος του ΚΚΕ Σ. Σκοπελίτης υπαγόρευε στο Νομάρ­χη τι να πει στους αγρότες ώστε να μην αποδο­κιμαστεί. Κι όταν άρχισαν οι τελευταίοι να βρίζουν το ΠΑΣΟΚ και να γιουχάρουν τον Νομάρ­χη ήρθε η αποστομωτική απάντηση από το στέ­λεχος του ΚΚΕ: «δεν γιουχάρουμε κανέναν, τους θέλουμε όλους μαζί μας».

Στο τελευταίο συλλαλητήριο το ίδιο στέλε­χος του ΚΚΕ, υπό την παρουσία του γραμματέα της Νομαρχιακής Επιτροπής Π. Γιωργουλα και του βουλευτή του ΚΚΕ Στ. Κόρακα, έκανε ένα βήμα παραπέρα. Όταν οι συγκεντρωμένοι α­γρότες έβαλαν το ζήτημα του τι γίνεται από εδώ και πέρα, ο Στ. Σκοπελίτης με χαρακτηριστική ωμότητα είπε: «μπροστά μας έχουμε τις Δημοτι­κές και Νομαρχιακές εκλογές· εκεί μπορούμε να δώσουμε στη κυβέρνηση την απάντηση που της πρέπει» λες και οι Λεσβίοι ελαιοπαραγωγοί δεν είχαν άλλο λόγο να κινητοποιηθούν παρά μόνο για να ενισχύσουν τους διάφορους κομμα­τικούς υποψήφιους καρεκλοκένταυρους στις προσεχείς εκλογές.

Δυστυχώς, τα παραπάνω δεν αποτελούν τα μόνα παραδείγματα για την αντίληψη που έ­χουν τα στελέχη του ΚΚΕ για το ρόλο του κινή­ματος. Ο τρόπος που συγκροτήθηκε η ΣΕΑ εί­ναι εξίσου αποκαλυπτικός.

Αντί τα στελέχη του ΚΚΕ να βγουν στα χω­ριά της υπαίθρου και να παρακινήσουν τους α­γρότες να δημιουργήσουν μέσα από λαϊκές συ­νελεύσεις επιτροπές αγώνα σε κάθε χωριό, και αυτές οι επιτροπές να εκλέξουν τη ΣΕΑ, δημι­ούργησαν τη δική τους Συντονιστική – «καπέ­λο» σε συνεργασία με τη ΝΔ πριν ακόμα ξεκι­νήσουν οι αγώνες των αγροτών.

Όταν για κάποια στιγμή φάνηκε ο αγώνας να μαζικοποιείται και κινδύνευε η Συντονιστική «συγκυβέρνησης» ΚΚΕ-ΝΔ, να χάσει τον έλεγ­χο, με «κοπιτάτσια» από αυτά που έχει συνηθί­σει να κάνει το ΚΚΕ στα κομματικά του όργα­να, έβαλε στη ΣΕΑ όλους τους προέδρους των Συνεταιρισμών και των Αγροτικών Συλλόγων για να γίνει αποτελεσματικότερη η χειραγώγη­ση του κινήματος. Βάζοντας στην ηγεσία του α­γώνα όλους αυτούς που οι αγρότες είχαν ξεπε­ράσει με τη δράση τους, και αποδεικνύοντας πως άλλοι υποφέρουν από… ανίατη «θεσμολαγνεία»… Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και τα αιτήματα που έβαλε η ΣΕΑ. Το πρώτο και κεντρικό αίτημα ζητάει την «εισοδηματική ενίσχυση των αγροτών με 300 δρχ. ανά κιλό λαδιού που είχε παραχθεί την προηγούμενη παραγωγική περίοδο». Κάνοντας μ’ αυτό τον τρόπο πράξη τη διαταξική «συμμαχία» μεγαλοαγροτών και φτωχομεσαίας αγροτιάς.

Στο ίδιο πλαίσιο κινούνταν και τα υπόλοιπα αιτήματα που πρόβαλε η ΣΕΑ όπως η «άτοκη για ένα χρόνο αναστολή καταβολής των δανείων των ελαιοπαραγωγών μας προς την ΑΤΕ». Είναι άξιο απορίας το ότι κανένα μέλος της ΣΕΑ δε συζήτησε καν το αίτημα που έβαλε η οργάνωση του ΝΑΡ Μυτιλήνης για «έκτακτη επιχορήγηση 500.000 δρχ. σε κάθε φτωχομεσαίο ελαιοπαραγωγό».

Νέο αμυντικό δόγμα, ενιαίος αμυντικός χώρος. «Πολυφορεμένες» είναι αλήθεια εκφράσεις από τη στιγμή που το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση τον περασμένο Οκτώ­βριο. Και μάλιστα απ’ αυτές που δεν στερούνται περιεχομένου, ό­πως συμβαίνει συνήθως. Συμπέρασμα που δεν συνάγεται κυρίως α­πό τη συχνότατη επανάληψη τους από τα κυβερνητικά στελέχη και από τον ίδιο τον πρωθυπουργό σε κάθε ευκαιρία, αλλά από τις ίδιες τις εξελίξεις στην εξωτερική πολιτική και στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Αν και έχουμε επιμείνει πολλές φορές από τις σελίδες του «ΠΡΙΝ» γύρω απ’ αυτό το θέμα, θα πρέπει να επαναλάβουμε, ως προϋπόθεση για την εύστοχη αναγνώριση και αξιολόγηση των γεγονότων, ότι η εμμονή στη χρησιμοποίηση του ε­πιθετικού προσδιορισμού «αμυντι­κό» δεν θα πρέπει να ξεγελάει. Εξάλλου, το νέο δόγμα έχει τόση σχέση με την «άμυνα» όση έχει και ο ειρηνικός ωκεανός με τις ήρεμες θάλασσες. Τέλος πάντων η πραγ­ματικότητα είναι ότι οι μεγαλύτε­ροι πόλεμοι στη σύγχρονη ιστορία της ανθρωπότητας χαρακτηρίστη­καν από τους πρωταγωνιστές τους ως «αμυντικοί». Την άμυνα δεν χρησιμοποιεί άλλωστε και η μόνη πλέον υπερδύναμη ως πρόφαση για τις εκάστοτε επιδρομές της σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανή­τη ή και η γειτονική Τουρκία για την εισβολή της στην Κύπρο το ’74 και για τη γενοκτονία απέναντι στους Κούρδους; Στο τέλος τέλος και το ΝΑΤΟ ως αμυντικός οργα­νισμός αυτοχαρακτηρίζεται από την ημέρα της ίδρυσης του.

Υπερβολές, θα μπορούσε να ι­σχυριστεί κανείς. Τι σχέση μπορεί να έχει η χώρα μας με εισβολές, ε­πεκτατικές βλέψεις και όλα τα συ­ναφή. Οι περισσότεροι πιθανότα­τα θα αρνούνταν εξαρχής να συμ­μετέχουν σε μια ανάλογη συζήτη­ση, δεχόμενοι a priori το γεγονός ότι το «έθνος μας» βρίσκεται περι­τριγυρισμένο από εχθρούς που ε­πιβουλεύονται την ύπαρξη του, ε­νώ και οι σύμμαχοι μας, παραδο­σιακοί και μη, μας έχουν περίπου εγκαταλείψει στο έλεος των «βαρ­βάρων». Να ένα από τα σημαντικά επιτεύγματα του εθνικισμού!

Τα πράγματα βέβαια δεν είναι ακριβώς έτσι. Δεν ισχυριζόμαστε φυσικά ότι αυτή τη στιγμή υπάρ­χουν έτοιμα ή εκπονούνται σχέδια για προσάρτηση νέων εδαφών. Αυτό ισχύει επίσημα γιατί ανεπί­σημα διάφοροι ακραίοι φασιστικοί και εθνικιστικοί κύκλοι δεν κρύ­βουν ότι έχουν φτάσει και σ’ αυτό το σημείο. Ανάλογα σχέδια εξάλ­λου θα προϋπόθεταν πολύ περισ­σότερα από τις διαθέσεις της ελλη­νικής ολιγαρχίας, όπως την υπο­στήριξη η ανοχή των ΗΠΑ, καθώς και την εξασφάλιση μη ανάμιξης της Τουρκίας και άλλων βαλκανι­κών χωρών.

Ισχυριζόμαστε όμως ότι πράγματι υπάρχει κάτι το νέο στην τα­κτική και στρατηγική της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας (και φυ­σικά δεν εννοούμε μόνο την κυ­βέρνηση).

Μέσα από την προσπάθεια να περιγραφεί αυτό ακριβώς το νέο μπορεί να αποδειχθεί και ο εν γένει επιθετικός χαρακτήρας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Που βρίσκεται λοιπόν αυτό το νέο; Σίγουρα όχι στην υπεράσπιση των συνόρων της χώρας ή στον εξο­πλισμό του Έβρου, των ακριτικών περιοχών και των νησιών. Αυτό ί­σχυε επί δεκαετίες και θα εξακο­λουθεί να ισχύει, είναι απόλυτα φυ­σιολογικό άλλωστε. Το νέο βρίσκε­ται στο γεγονός ότι ο όρος «άμυνα» αφορά από δω και στο εξής τον ελ­ληνισμό και όχι την Ελλάδα. Είναι προφανές ότι κανείς δεν αναφέρε­ται γενικά και αόριστα στον ελλη­νισμό, στους απανταχού συμπα­τριώτες μας στην Αμερική, στον Καναδά ή την Αυστραλία.

«Από την Αλβανία μέχρι την Κύπρο», έτσι προσδιορίζεται ο ε­νιαίος αμυντικός χώρος. Ανώτατα στελέχη· της κυβέρνησης και του στρατού προχώρησαν ακόμη πιο πέρα, όταν δήλωναν πρόσφατα στα Γιάννενα ότι «αν απειληθεί ο ελληνισμός της Β. Ηπείρου τότε θα απαντήσουμε με όλα τα διαθέσιμα μέσα, ακόμη και με στρατιωτικά». Αναμφισβήτητα κάτι έχει αλλάξει από το θρυλικό πλέον «δεν διεκδι­κούμε τίποτα, δεν παραχωρούμε σπιθαμή από το έδαφος μας».

Και επειδή είναι γνωστό ότι μια εικόνα είναι συνήθως πιο πειστική από χίλιες λέξεις θα αναφέρουμε ορισμένα γεγονότα σχετικά με την υλοποίηση αυτών των σχεδίων σε στρατιωτικό επίπεδο. Μια υλοποί­ηση που προχωράει αργά αλλά σταθερά, έστω κι αν για λόγους τακτικής οι αρμόδιοι είναι προς το παρόν ιδιαίτερα φειδωλοί στις δη­λώσεις.

Έτσι κατά τη διάρκεια του κα­λοκαιριού, είχαμε για πρώτη φορά την πραγματοποίηση αεροναυτικής άσκησης στα όρια του FIR Αθηνών, στο τρίγωνο Κρήτης –Ρόδου -Κύπρου. Μια άσκηση στην οποία συνεργάστηκαν έμμεσα και οι κυπριακές δυνάμεις, αφού οι πτήσεις των ελληνικών αεροσκα­φών επεκτάθηκαν και στο ΡΙΚ Λευκωσίας. Σύμφωνα με δηλώσεις του υφυπουργού Άμυνας Μ. Κουρή, ανάλογες ασκήσεις προβλέπε­ται να πραγματοποιηθούν μελλο­ντικά και σε άλλες περιοχές, όπως νότια της Κρήτης, στο Ιόνιο και την Αδριατική, στα πλαίσια της α­μερικανικής έμπνευσης «Συνεργασία για την Ειρήνη».

Οι ασκήσεις αυτού του είδους φιλοδοξούν από τη μια να δώσουν ένα πολιτικό μήνυμα, όσον αφορά τους στόχους της ελληνικής εξωτε­ρικής πολιτικής, στα πλαίσια μιας πιο δυναμικής παρέμβασης στα βαλκανικά ζητήματα, και από την άλλη να αποτελέσουν πρόβα για τον «ενιαίο αμυντικό χώρο» σε ε­πιχειρησιακό επίπεδο.

Είναι ενδεικτικό ότι σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Άμυνας, απασχολεί σοβαρά το Πεντάγωνο το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της πρόσφατης άσκησης, η Τουρ­κία έστειλε αεροσκάφη Ρ-4 να α­ναχαιτίσουν τα ελληνικά Ρ-16, πα­ρά το γεγονός ότι δε συνηθίζεται αεροσκάφη δεύτερης γενιάς (Ρ-4) να χρησιμοποιούνται σε ανάλογες αποστολές εναντίον αυτών της τρί­της γενιάς (Ρ-16).

Ταυτόχρονα εφαρμόζονται μια σειρά αλλαγές και αναδιαρθρώσεις στη στρατιωτική θητεία, όπως έ­χουμε περιγράψει και στο παρελ­θόν, που μεταφράζονται κυρίως σε αύξηση των ασκήσεων, εντατικο­ποίηση της εκπαίδευσης, διεύρυν­ση των «μάχιμων» μονάδων και πα­ράλληλα μια τρομερή ιδεολογική εκστρατεία για την αναγκαιότητα ενότητας του έθνους απέναντι στις απειλές που αντιμετωπίζει.

Σε αυτά τα πλαίσια θα πρέπει να ενταχθεί και η πρόσφατη από­φαση του Γ. Αρσένη για υποχρεω­τική θητεία στα σύνορα (πέρα από την προσπάθεια του να διαμορφώ­σει ακριβοδίκαιο προφίλ στα πλαί­σια των γενικότερων φιλοδοξιών του), καθώς και οι μεταθέσεις ολό­κληρων ΕΣΣΟ σε περιοχές όπου υπάρχουν εντάσεις, όπως για πα­ράδειγμα η 94Δ που τοποθετήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου στην ελληνο­αλβανική μεθόριο.

Ιδιαίτερη κινητικότητα εμφανί­ζεται τέλος σε διάφορους ακραίους κύκλους, στρατιωτικούς και μη, οι οποίοι φαίνεται να έχουν «πάρει α­έρα» από την αλλαγή του «αμυντι­κού» δόγματος. Κορυφαία στιγμή στη δράση τους ήταν η ενέργεια του σμήναρχου Θ. Βράκα, ο οποίος πέταξε σαν κύριος πάνω από την Αλβανία και την «ψέκασε» με εμετικές προκηρύξεις, για να αναγορευτεί αυτόματα σε «εθνικό ήρωα» από διάφορες φασιστοφυλλάδες.

Παραλείποντας τα τεράστια ε­ρωτηματικά που υπάρχουν γύρω από τη χαρακτηριστική ευκολία με την οποία ενήργησε, καθώς και τις μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής για μαζικές παραβιάσεις του αλ­βανικού εναέριου χώρου από ελ­ληνικά μαχητικά που ακολούθη­σαν, θα πρέπει να τονίσουμε ότι η παραπάνω ενέργεια αποδεικνύει όχι μόνο την ύπαρξη, αλλά και την έντονη δράση των παραστρατιωτι­κών και παρακρατικών ομάδων. Δράση που γίνεται ιδιαίτερα αι­σθητή στις ακριτικές περιοχές, συσσωρεύοντας έτσι ένα επικίνδυ­νο «εκρηκτικό» υλικό.

Το νέο δόγμα είναι πλέον μια πραγματικότητα. Αν και πολλά θα γίνουν ακόμα, τα θεμέλια έχουν μπει. Η ανάγκη δημιουργίας του υ­παγορεύτηκε από την αναβίωση των «μεγαλόπνοων» σχεδίων της ελληνικής ολιγαρχίας, η επιθετικό­τητα του λοιπόν είναι εγγενής. Το κατά πόσον θα οδηγήσει σε «θερ­μή» σύγκρουση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, το βέβαιο ό­μως είναι ότι η Ελλάδα έχει μπει ο­ριστικά σ’ ένα φαύλο κύκλο, από τον οποίο πολύ δύσκολα θα βγει α­λώβητη. Ιδιαίτερα όταν ο «αιώνιος αντίπαλος» στην περιοχή αισθανθεί ότι απειλείται σοβαρά.

…Κι όσο με βασανίζουν οι καθημερινές συναντήσεις με εκείνα τα παλιά πρό­σωπα. Τα σχέδια που έ­καναν ήταν μεγάλα, ανά­λογα των μεγεθών τους. Οι υποσχέσεις που έδω­σαν σε εαυτούς και άλ­λους ήταν πολλές, περισ­σότερες από όσες είπανε με λέξεις. Δεν ήθελαν μονάχα ένα μερίδιο του κόσμου και μια βολική θέση στην ι­στορία του. Ήθελαν να φέρουν τα πάνω κάτω. Τώρα αμήχανοι προσπαθούν κά­πως να βολέψουν το παρελθόν, κάπως να ξεγελάσουν την τωρινή τους ένδεια, τα γέλια τους περιπλανώνται στις αδέξιες αυ­τές αναζητήσεις. Δεν έχουν να πουν σχέ­δια. Κι έχουν πολλές απορίες. Άλλοτε μ’ ένα σκυφτό χαμόγελο υπερσκελίζονν τα σπα­σμένα τμήματα της ζωής τους, κι άλλοτε με μια επίδειξη σιγουριάς, που δεν λάμπει, προσπα­θούν να κλείσουν τις τρύπες, που εισάγουν ψύχρα μέσα    τους. Έχουν συναίσθηση και μια κρυφή, βαθιά, αισιοδοξία. Κι είναι σπουδαίοι – και σ’ αυτή τους την προ­σπάθεια.

Από την άλλη, εισβάλλουν από παντού με την επιδεικτική βεβαιότητα τους, πε­ρίεργα πρόσωπα. Μπορεί σε άλλη εποχή να μην τα πρόσεχες, να προσπερνούσες την παρουσία τους σαν να μην ήταν εκεί. Μόνο που τώρα σε βομβαρδίζουν. Δεν μπορείς να τους αποφύγεις. Έρχονται στην καθημερινότητα σου, κάθονται στο βραδινό τραπέζι του σπιτιού, απασχο­λούν τις νοικοκυρές στα βάσανα τους, λένε γνώμη στη νυχτερινή σου ανάπαυ­ση, ορίζουν τους τρόπους της ζωής σου. Φρέσκοι, ενθουσιώδεις, αγέρωχοι. Δεν έ­χουν σημάδια από ήττες κι ούτε τους α­πασχολεί κάτι τέτοιο. Χωρίς τσαλακω-σιές από τις προστριβές και τις απότο­μες αλλαγές καιρού και αισθημάτων. Σαν να μην εκτέθηκαν ποτέ σε αντίξοα ρεύματα. Δεν μεταδίδουν την υγεία της αισιοδοξίας. Μια απουσία περισσότερο, κάτι σαν κενό.

Έχουν θέσεις, παίζουν ρόλο, διαμορ­φώνουν την κοινή γνώμη … Υπάρχουν πα­ντού. Καμιά φορά στη δίνη των πραγμά-%ων κάποιος αποδρά, είτε με μια πτώση στο κενό, είτε χωρίς θέαμα. Οι άλλοι σπεύδουν τότε να καλύψουν γρήγορα το κενό, υπάρχει πληθωρισμός προσφοράς, και η πορεία συνεχίζεται κατά τον ίδιο τρόπο.

Μ’ αυτά, σαν να μου φαίνεται χωρι­σμένος στα δυο ο καιρός κι ο κόσμος μας. Οι καλύτεροι αμήχανοι, να χάνονται στη σπουδαιότητα τους και σχεδόν να αποσύ­ρονται. Οι άλλοι να κερδίζουν με τον εν­θουσιασμό τους, και την έλλειψη τους. ..

Υπάρχει ένας στίχος του Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς («Δευτέρα Παρουσία», 1919, μετάφραση Γ. Σεφέρη), «Οι καλύτε­ροι χωρίς πεποίθηση, ενώ οι χειρότεροι είναι γεμάτοι από την ένταση του πά­θους»:

Δεν μπορεί, κάτι σας λέει!

 29/4/2000

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Αν η Παλαιά Διαθήκη αντιστοιχεί σε μια αγροτική οικονομία και σε μια κλειστή κοινωνία, η Καινή Διαθήκη αντιστοιχεί σε μια οικονομία της αγοράς, που ένα ζωτικό στοιχείο της είναι ο επεκτατισμός. Σύμφωνα με τους κανόνες της Παλαιάς Διαθήκης (βλ. ‘Έξοδο και Δευτερονόμιον), η γη και οι παραγωγικές δυνάμεις που συνδέονται με αυτήν (οι δούλοι και τα ζώα) θεωρούνται πολύτιμα. Αν κάποιος βγάλει το μάτι ή το δόντι του δούλου του, οφείλει να αποδώσει στον παθόντα την ελευθερία του, καθώς και αποζημίωση για το μάτι ή το δόντι που έχασε. Αντίθετα, στο χριστιανισμό ο δούλος πρέπει να είναι πρόθυμος να χάσει και το άλλο μάτι, να υπομένει τα πάντα, να συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι είναι αναλώσιμος, αφού αυτό που τελικά μετρά είναι η βασιλεία των ουρανών. Αντίστοιχα, ο ιουδαϊκός νόμος όριζε αυστηρές προδιαγραφές για το γάμο, την κληρονομιά και την ιδιοκτησία της γης (βλ. Αριθμοί, 36, 5-12) και ύψωνε αυστηρές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ Ιουδαίων και, μη, Στο χριστιανισμό, η διαχωριστική γραμμή δεν συνδέεται με την εθνικότητα, αλλά με την αποδοχή της χριστιανικής πίστης. Η ιδέα του περιουσίου λαού, με τον οποίο ο θεός είχε συνάψει μια ειδική διαθήκη, δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες της νέας εποχής.

Ο χριστιανισμός εξυπηρέτησε τον κοσμοπολιτισμό και τον επεκτατισμό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, καθώς και τον αρπακτικό ατομικισμό της αγοράς. Ο χριστιανισμός διδάσκει την υποταγή στην κοσμική εξουσία, την καρτερία, την αποδοχή της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων. «Δεν ήρθα να καταλύσω το νόμο, αλλά να τον συμπληρώσω», διαβεβαίωνε ο Ιησούς. Στόχος της χριστιανικής διδασκαλίας δεν ήταν η αμφισβήτηση της πολιτικής ή της οικονομικής εξουσίας, αλλά η προσαρμογή στη νέα εποχή.

Αυτή η προσαρμογή αποδείχτηκε χρήσιμη και για όλες τις άλλες εποχές που ακολούθησαν. Ο χριστιανισμός αποδέχεται και καθαγιάζει την επιχειρηματική δραστηριότητα – ας θυμηθούμε τις παραβολές των ταλάντων ή του κακού διαχειριστή. Έτσι, ενώ η ελληνική Εκκλησία καταδικάζει τη χαρτοπαιξία, τη βλασφημία, τη μοιχεία, το γυμνισμό κ.λπ., δεν λέει κουβέντα για το χρηματιστηριακό τζόγο και τις επιπτώσεις του στην υποτιθέμενη αγνή ελληνική ψυχή. Αν οι εκκλησίες λειτουργούσαν τις ώρες που συνεδριάζει ο ναός της Σοφοκλέους, κατά πάσα πιθανότητα θα ήταν μισοάδειες, εκτός και αν κάποιες οθόνες, τοποθετημένες σε στρατηγικά σημεία στο εσωτερικό των ναών, ενημέρωναν τους πιστούς για το ανεβοκατέβασμα των μετοχών στο Χρηματιστήριο των ουρανών.

 

Ένας λόγιος του 16ου αιώνα, ο Νίκολας Κάρνταν, αφηγείται το πώς ένα πρωί ξύπνησε και είδε τον ή­λιο να γλιστρά από τις γρίλιες στο δωμάτιο του. Καθώς κοίταζε τους κόκκους της σκόνης να χορεύουν στις χρυ­σές ακτίνες, του φάνηκε ότι είδε μες στα αιωρούμενα σωματίδια ένα τέρας με μα­τωμένα δόντια να κόβει κεφάλια. Πανικό­βλητος, πετάχτηκε από το κρεβάτι του και το έβαλε στα πόδια ημίγυμνος. Σήμερα, ό­μως, ο φόβος δεν εισβάλλει από τους κόκ­κους της σκόνης, αλλά από την ίδια την οι­κονομική και πολιτική οργάνωση των κοι­νωνιών μας. Και η θρησκεία παραμένει έ­να ισχυρό (αν και όχι πια το μοναδικό) ό­πιο των λαών.

Στην καθημερινή τους ζωή οι άνθρωποι δρουν σύμφωνα με το ατο­μικό τους συμφέρον: κάνουν υπολο­γισμούς, συγκρίσεις και σχέδια στα οποία συνήθως δεν περιλαμβάνεται το ανορθολογικό στοιχείο. Το μυ­στικιστικό άγγιγμα έρχεται συνήθως εκ των υστέρων για να προσδώσει νόημα σε μια ζωή που φαίνεται άδεια και δίχως πε­ριεχόμενο. Εκεί που η υλιστική ερμηνεία της ιστορίας αποτυχαίνει ή εγκαταλείπεται (για λόγους εντελώς πεζούς και πρακτι­κούς), έρχεται το θείο ή το υπερφυσικό να συγκολλήσει τα θρυμματισμένα κομμάτια της μικρής ζωής μας, να δώσει μια ψευδαί­σθηση σκοπού και ενότητας σε μια σαστι­σμένη ύπαρξη. Το ορθολογικό οικοδόμη­μα της ατομικής επιβίωσης συνυπάρχει αρμονικά με το τερατούργημα της αλλο­τριωμένης συνείδησης.

Έχει παρατηρηθεί ότι ο ανορθολογισμός γιγαντώνεται σε περιόδους κρίσης. Μόνο που η κρίση έχει συγκεκριμένο ι­στορικό περιεχόμενο, εκδηλώνεται διαφορετικά σε διάφορες εποχές και χώρες, α­κόμα και στο εσωτερικό της ίδιας χώρας. Όπως επισημαίνει και ο Τάκης Φωτόπου­λος στο βιβλίο του που κυκλοφόρησε πρό­σφατα (θρησκεία, αυτονομία, δημοκρατία, εκδ. Ελεύθερος Τύπος), σήμερα βιώνουμε τη δεύτερη φάση ανόδου του «νέου» ανορ­θολογισμού. Η πρώτη φάση, που συνδέεται με τα εξεγερσιακά κινήματα της δεκα­ετίας του ’60, αφορούσε ένα μικρό τμήμα του πληθυσμού της πλούσιας Δύσης και προσπαθούσε να απαντήσει στα υπαρξια­κά προβλήματα που έθετε η λεγόμενη καταναλωτική κοινωνία. Όμως, στη σημερι­νή δεύτερη φάση, που διαμορφώθηκε κα­τά τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, ο α­νορθολογισμός σημείωσε εντυπωσιακή ά­νοδο τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατο­λή, στο Βορρά και στο Νότο. Η νέα αυτή φάση συμπίπτει με την αντικατάσταση της σοσιαλδημοκρατικής συναίνεσης από τη νεοφιλελεύθερη συναίνεση, με την επέλα­ση της οικονομίας της αγοράς.

Η κατάργηση των μεταπολεμικών βε­βαιοτήτων (της μόνιμης και σταθερής ερ­γασίας, του δικαιώματος για δωρεάν ια­τροφαρμακευτική περίθαλψη και αξιοπρε­πή σύνταξη) έχει μεταμορφώσει ριζικά όχι

μόνο το κοινωνικό αλλά και το προσωπικό τοπίο, Ο κόσμος γίνεται άξενος και εχθρι­κός, όχι εξαιτίας των φυσικών δυνάμεων τις οποίες δεν μπορεί να χαλιναγωγήσει ο άνθρωπος, αλλά επειδή κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για τίποτα, ούτε για το παρόν, ούτε για το μέλλον του, καθώς η ζωή ολοένα και περισσότερο μοιάζει με έ­να δάνειο με κυμαινόμενο επιτόκιο. Πριν από δύο περίπου χρόνια, 45.000 νέοι εκ­παιδευτικοί, που ανήκουν στις πιο παραγωγικές ηλικίες, έκαναν αίτηση συμμετο­χής στον περιβόητο διαγωνισμό του ΑΣΕΠ. Αρκετές χιλιάδες έκαναν πίσω και δεν πήραν τελικά μέρος στο διαγωνισμό. Χίλιοι πεντακόσιοι κλήθηκαν να προσφέ­ρουν τις υπηρεσίες τους στη δημό­σια εκπαίδευση, ενώ άλλες πέντε χιλιάδες, αν και πέρασαν τις εξετά­σεις, παραμένουν αδιόριστοι, μαζί με τους χιλιάδες «κομμένους» αλλά και αντιρρησίες αυτού του εξευτε­λιστικού θεσμού των εξετάσεων. Παρά την εντυπωσιακή αντίσταση χιλιά­δων εκπαιδευτικών το καλοκαίρι του 1998, χιλιάδες είναι αυτοί που δέχονται να πά­ρουν μέρος στο νέο διαγωνισμό όχι μόνο της «ντροπής», όπως χαρακτηρίστηκε, αλ­λά και της απελπισίας. «Έστω και για μία πιθανότητα στο ένα εκατομμύριο, εγώ θα το παλέψω», λένε οι εθελοντές υποψήφι­οι. Εδώ η λέξη κλειδί είναι το «εγώ». Ως γνωστόν, η προσευχή, τα ξόρκια, τα φυλα­χτά επιδρούν σε ατομική βάση. Όσο καλές προθέσεις και αν έχει ο θεός ή η Πανα­γία, δεν μπορεί να εξασφαλίσει την επιτυ­χία σε όλους, τη στιγμή που οι θέσεις είναι μετρημένες και δεν μπορούν να πολλαπλασιαστούν όπως ο άρτος και ο οίνος των ευαγγελίων. Τα ευλογημένα στυλό που μοίραζε πέρυσι ο Χριστόδουλος στους υ­ποψήφιους των Πανελληνίων εξετάσεων είναι χαρακτηριστικό δείγμα της επιλεκτι­κής χάριτος.

Η καταφυγή στη θρησκεία (ακόμα και όταν παίρνει τη μορφή συλλογικών σταυ­ροφοριών) είναι λογική προέκταση του ά­γριου ατομικισμού και της παγκοσμιοποίη­σης της αγοράς. Το περίφημο «αόρατο χέρι» της αγοράς δεν διαφέρει και τόσο πο­λύ από τις ανεξερεύνητες βουλές του Κυρίου.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η θρησκεία (ή μάλλον οι θρησκείες και τα διάφορα ανορθολογικά δόγ­ματα) ανθούν στις Ηνωμένες Πολι­τείες, την κατεξοχήν κοιτίδα της πα­γκοσμιοποίησης. Είμαστε η χώρα των ευκαιριών, όχι των εγγυήσεων, λένε οι Αμερικανοί και σε αυτά τα χνάρια βαδίζουν σήμερα ολοταχώς οι νεοφιλελεύθερες ευρωπαϊκές κυ­βερνήσεις. Ο ατομικισμός γίνεται συνώνυμος της δημιουργικότητας, της επιχειρηματικότητας, της επέκτασης. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι σήμερα είναι υψηλότερο από ποτέ το ποσοστό των Αμερικανοί που δηλώνουν ότι ποτέ δεν αμφέβαλαν για την ύπαρξη του θεού και της μετά θάνατον ζωής ή ότι πιστεύ­ουν στα θαύματα ή στην ύπαρξη εξωγήινων όντων. (Επίσης, αυξάνε­ται το ποσοστό εκείνων που πιστεύ­ουν ότι κάποτε υπήρξαν θύμα απα­γωγής από εξωγήινους…).

Παρομοίως, στην Ελλάδα είδαμε το πρωτοφανές και υπό τις ευλογίες του κράτους λαϊκό προσκύνημα στο αγιορείτι­κο εικόνισμα της Παναγίας, ενώ, σύμφωνα με έρευνες, η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδας είναι ο θεσμός τον οποίο οι νέοι εμπιστεύονται περισσότερο (το αντίθετο συμβαίνει με τα συνδικάτα και τα πολιτικά κόμματα). Η τάση αυτή δεν είναι αυθόρ­μητη και απλώς γέννημα των καιρών. Κα­θημερινά τα κανάλια προβάλλουν τις εμ­φανίσεις και τις “ατάκες του Χριστόδουλου, ενώ πολλοί είναι αυτοί που υποκλίνο­νται μπροστά στο λεγόμενο «επικοινωνια­κό χάρισμα» του αρχιεπισκόπου. Εξάλλου, έχει αποδειχτεί ότι τα ΜΜΕ μπορούν να κατασκευάζουν είδωλα στο χώρο της τέχνης, της πολιτικής και, γιατί όχι, της θρη­σκείας – και να τα ανανεώνουν με θαυμα­στή ταχύτητα.

Το γεγονός ότι σήμερα οι τρεις πλου­σιότεροι άνθρωποι στον κόσμο έχουν ει­σόδημα όσο οι 48 πιο φτωχές χώρες του πλανήτη μας συνιστά από μόνο του αποθέ­ωση του ανορθολογισμού. Το γεγονός ότι κάνουμε είκοσι λεπτά βόλτα γύρω από το τετράγωνο μας για να ξεπεζέψουμε και να κατακτήσουμε το δικαίωμα να μπούμε στο σπίτι μας ασφαλώς και δεν συνιστά θρίαμβο του ορθολογισμού. Το γεγονός ότι δεν ξέρουμε τι αέρα αναπνέουμε, τι νερό πί­νουμε, τι ψωμί ή κρέατα ή λαχανικά τρώμε μας φέρνει πίσω στις πιο σκοτεινές εποχές της ανθρωπότητας, όταν οι άνθρωποι δεν ήξεραν τι ξωτικά κατοικούσαν μέσα στο δάσος, όταν μορφωμένοι άνθρωποι έβλε­παν τέρατα να χορεύουν στην αιωρούμενη σκόνη. Το γεγονός ότι δεν ξέρουμε αν θα βρεθεί μια νοσοκομειακή κλίνη (ή έστω ράντζο) για να μας δεχτεί αν αρρωστήσου­με ανοίγει το δρόμο για να υιοθετήσουμε κομπογιαννίτικες εναλλακτικές μορφές αυτοθεραπείας. Ο ανορθολογισμός δεν κατοικεί στις σκοτεινές κόχες του ανθρώ­πινου μυαλού, δεν αφορά τα καθυστερη­μένα και αμόρφωτα στρώματα της κοινω­νίας, αλλά είναι συστατικό στοιχείο του σύγχρονου αρπακτικού καπιταλισμού. Οι αιρέσεις, οι υποαιρέσεις και ο συνακόλου­θος θρησκευτικός φανατισμός βρίσκουν γόνιμο έδαφος όχι μόνο στους φτωχούς του Τρίτου Κόσμου (π.χ., στη Νιγηρία ή το Πακιστάν), αλλά και στις πιο αναπτυγμένες χώρες και περιοχές, όπως στην Ιαπω­νία, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, ακόμα και την Κίνα, όπου ένα μεγάλο μέρος των μελών τους είναι οικονομι­κά απογοητευμένοι αξιωμα­τούχοι του κομμουνιστικού κόμματος!

Με άλλα λόγια, το θρη­σκευτικό σκοτάδι δεν είναι αυ­τοτελές: τρέφεται από το σκο­τάδι μιας ανελεύθερης κοινω­νίας. Ο διαχωρισμός Εκκλη­σίας και κράτους είναι, ασφα­λώς, ένα θετικό βήμα αλλά, ό­πως επιβεβαιώνεται από το παράδειγμα δυτικών χωρών ό­που ισχύει αυτός ο διαχωρι­σμός, ο μοντέρνος σκοταδι­σμός εισβάλλει από παντού και επιβάλλεται στην τέχνη, την επιστήμη, την παιδεία, την καθημερινή ζωή. Φέτος την ά­νοιξη στο Παρίσι, στην ετήσια Έκθεση Βιβλίου, τιμώμενος συγγραφέας ήταν ο Πάολο Κοέλιο, ο οποίος, πέρα από λογοτεχνική μετριότητα, είναι ο πιο εμπορικός κήρυκας της πνευματικής (βλέπε μεταφυσικής) αναζήτησης. Δεν είναι τυχαίο που στους επώνυμους θαυμαστές του Κοέλιο συγκαταλέγονται ο Μπιλ Κλίντον (που έ­χει φωτογραφηθεί να διαβάζει τον Αλχη­μιστή), ο πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ, Σίμον Πέρες, καθώς και ο ανεκ­διήγητος Μπόρις Γέλτσιν. Όταν όμως η Γαλλία, το λίκνο του Διαφωτισμού και υ­ποτιθέμενος φάρος του ευρωπαϊκού πολι­τισμού, χρίει έναν τσαρλατάνο σαν τον Κοέλιο «ιππότη των τεχνών και των γραμ­μάτων» (εν έτη 1996), πώς να μην ανθούν στην Ελλάδα, μαζί με τις σωμών οικονομι­κές εφημερίδες, οι ροζ αγγελίες, τα «χοτ λάιν», οι αστρολόγοι και οι οραματιστές;

 

ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ

ΤΟ ΑΝΟΙΓΜΑ ΤΟΥ ΚΚΕ ΣΤΗ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Το βιβλίο του βρετανού ακαδη­μαϊκού Νόρμαν Κον Αγώνες για την έλευση της Χιλιετούς Βασιλείας τον θεού, που εκ­δόθηκε πέρυσι στα ελληνικά, είναι μια σημαντική μελέτη πάνω στα χιλιαστικά (και συχνά επαναστατικά) κινή­ματα του Μεσαίωνα και δικαιολογημένα θεωρείται μνημειώδες έργο αναφοράς. Ωστόσο, καθώς γράφτηκε στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου (πρώτη έκδοση το 1957), αντανακλά μια προκατειλημμένη, χυδαία αντίληψη για τον κομμουνισμό. Υποστηρίζει ότι οι κομμουνιστές, όπως και οι ναζί, ήταν κατακυριευμένοι από το όραμα μιας κατακλυσμικού τύπου τελικής αναμέτρη­σης, ενός Αρμαγεδδών κατά τον οποίο «ο περιούσιος λαός» (το προλεταριάτο) θα γκρέμιζε την παγκόσμια τυραννία των α­στών για να εγκαινιάσει μια νέα εποχή.

Η σχέση του μαρξισμού με την πολιτική οικονομία και την επιστημονική ανάλυση της ιστορίας εξαφανίζεται εντελώς, για να υπερτονιστεί ο μεσσιανικός, αποκαλυπτι­κός χαρακτήρας του κομμουνισμού. Ωστό-

σο, οι σύγχρονες εκλεκτικές συγγένειες α­νάμεσα σε παραδοσιακά ΚΚ (όπως το ΚΚΕ ή το κόμμα του Ζιουγκάνοφ) με τους πατριώτες χριστιανούς δεν είναι κληρονο­μιά του μεσαιωνικού χιλιασμού ή των ρώ­σων μηδενιστών της δεκαετίας του 1860. Το άνοιγμα του Περισσού στη νεορθοδοξία είναι λογική συνέπεια αφενός της θέ­σης του για εθνική ανάπτυξη και για μια νεφελώδη «λαϊκή εξουσία», με βασικό ερ­γολήπτη και αρχιτέκτονα το ΚΚΕ. Το ΚΚΕ που, ως πρωτότοκος υιός κατά το φε­ουδαρχικό δίκαιο, εμφανίζεται ως απο­κλειστικός κληρονόμος των επαναστατι­κών παραδόσεων και θυσιών του λαού «του».

Κατά την προεκλογική περίοδο, δημο­σιεύτηκαν στο Ριζοσπάστη συγκινητικές ε­πιστολές αγωνιστών της Εθνικής Αντίστα­σης, που έκαναν επίκληση στο χυμένο αί­μα των μαρτύρων, των εκτελεσμένων, των φυλακισμένων, το οποίο επιβάλλει την υ­περψήφιση του «τιμημένου ψηφοδελτίου» του ΚΚΕ! Είναι αλήθεια ότι μπαρουτοκαπνισμένοι αγωνιστές άφησαν την τελευταία τους πνοή μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα ζητωκραυγάζοντας υπέρ του ΚΚΕ, του Ζαχαριάδη, του Στάλιν. Εξίσου αλήθεια, όμως, είναι ότι οι ίδιοι μπαρουτοκαπνισμένοι αγωνιστές θεωρούσαν προ­δότες όλους αυτούς που αντιτάσσονταν στην κομματική ηγεσία. Έτσι και σήμερα, η κυρία Κανέλλη και ο κύριος Ζουράρις θεωρούνται πιο «κόκκινοι» από τους αιρε­τικούς κομμουνιστές και Κνίτες του ’89, που επέκριναν τη συγκυβέρνηση, την περεστρόικα, τη σφαγή στην πλατεία Τιεναν-μέν.

Η «ιδιοκτησιακή» έως θεολογική αντί­ληψη της ιστορίας, της επανάστασης, της τοξικότητας, της αποκλειστικής κατοχής της αλήθειας δεν είναι ψυχολογικού τύπου χαρακτηριστικό της Αριστεράς, επίσημης ή ημιεπίσημης, ούτε «καπέλο» της μικροα­στικής ηγεσίας πάνω στην εργατική βάση. Είναι ένα φαινόμενο με βαθιές ρίζες, που αξίζει να μελετηθεί με ψυχραιμία και σε­μνότητα, με επίγνωση της τραγικής όσο και μεγαλειώδους διαδρομής του κομμου­νισμού κατά τον 20ό αιώνα.

ΦΟΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΣ

ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΤΟΥ ΑΛΛΑΧ Η ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ;

ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΣΕ ΕΞΑΡΣΗ

Η έξαρση του μουσουλμανικού φονταμενταλισμού κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες δεν ο­φείλεται μόνο στον εγγενή επεκτατισμό του Ισλάμ ή στη σκοτεινή ανατολίτικη ψυχή. Η άνο­δος του προωθήθηκε μεθοδικά από δεξιά ή δι­κτατορικά καθεστώτα ως αντίβαρο στις αριστε­ρές διαθέσεις των λαών τους ή ως μέσο εκτό­νωσης της βαθύτατης λαϊκής δυσαρέσκειας (π.χ., η χούντα του Εβρέν στην Τουρκία ενίσχυ­σε το θεσμό των μουσουλμανικών σχολείων).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγο­νός ότι ο ισλαμικός φόντα μενταλισμός πήρε τις πιο ακραίες μορφές όχι στις πιο οικονομικά κα­θυστερημένες χώρες του αραβικού κόσμου, αλ­λά στις πιο εξευρωπαϊσμένες και αναπτυγμένες {π.χ., Ιράν, Τουρκία, Λίβανος). Η άνοδος του εκ­φράζει τη διπλή αποτυχία τόσο του καπιταλιστι­κού αναπτυξιακού μοντέλου όσο και του λεγό­μενου τρίτου, μη καπιταλιστικού, δρόμου ανά­πτυξης. Ασφαλώς, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η κατάρρευση του σοσιαλιστικού στρατοπέδου, αλλά εξίσου καθοριστική στάθηκε και η χρεοκο­πία του ιδιότυπου «κρατικού σοσιαλισμού», ό­πως αυτός εφαρμόστηκε στην Αλγερία, την Αί­γυπτο και, ως ένα βαθμό, στην Τυνησία. Οι χώ­ρες αυτές είχαν εφαρμόσει κάποια μέτρα σο­σιαλιστικού ελέγχου (π.χ. κρατικοποιήσεις ευρύτατων τομέων της οικονομίας), που ωστόσο δεν στάθηκαν ικανά να ανακουφίσουν τα πλατιά λαϊκά στρώματα ή να περιορίσουν το ληστρικό χαρακτήρα της αστικής τάξης, που πρόθυμα συμβιβάστηκε με τον ιμπεριαλισμό.

Οι εξαιρετικά βίαιες μορφές που παίρνει το φονταμενταλιοτικό φαινόμενο {π.χ., με 100.000 νεκρούς πλήρωσε μέσα σε λιγότερο από μια δε­καετία η Αλγερία τον ισλαμικό εξτρεμισμό) δεν οφείλονται στα εμπρηστικά κηρύγματα των θρη­σκευτικών ηγετών αλλά στη δραματική οικονο­μική και κοινωνική περιθωριοποίηση πλατιών στρωμάτων του πληθυσμού.

Ο ισλαμικός φόντα μενταλισμός απορρίπτει···” κάθε τι προερχόμενο από τη Δύση – μαζί και το σοσιαλισμό, χαρακτηρίζοντας το ανεπιθύμητο δυτικό προϊόν. Ενώ ο χριστιανισμός εναποθέτει τις ελπίδες των καταπιεσμένων στην άλλη ζωή, η μουσουλμανική διδασκαλία προτείνει μια σει­ρά κανόνες που καθιστούν λιγότερο δυσβάστα­χτη την επίγεια ζωή. Τέτοιοι κανόνες είναι η α­παγόρευση της τοκογλυφίας, η ρύθμιση της κα­θημερινής ζωής, η αποφυγή του ηδονικού καταναλωτισμού, η επιβολή μιας ενδυματολογικής ο­μοιομορφίας που αμβλύνει, έστω φαινομενικά, τις ταξικές αντιθέσεις, επιβάλλοντας μια ψευ­δαίσθηση συλλογικότητας – ή, μάλλον, κοινής μοίρας.

Στις ΗΠΑ, η λεγόμενη «χριστιανική Δεξιά» εί­ναι ένα πανίσχυρο λόμπι. Εδώ λειτουργούν πά­νω από’200 χριστιανικά τηλεοπτικά κανάλια και γύρω στους 1.500 χριστιανικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς. Οι στρατιώτες του Ιησού έχουν δυνα­μική παρουσία στην εσωτερική πολιτική και ι­σχυρά πολιτικά ερείσματα, κυρίως στο κόμμα των Ρεπουμπλικάνων (π.χ., αγώνες κατά των αμβλώσεων, εκδίωξη της θεωρίας της εξέλιξης από τα σχολικά βιβλία, επαναφορά της προσευ­χής στα σχολεία, υπεράσπιση των ιουδαιοχριστιανικών αξιών της οικογένειας και προώθηση των «βιβλικών αρχών» στην αμερικανική κουλ­τούρα). Ταυτόχρονα, οι «λομπίστες του θεού» ε­πηρεάζουν σημαντικά την εξωτερική πολιτική της χώρας, απαιτώντας, μεταξύ άλλων, την άνευ όρων υποστήριξη του Ισραήλ, τη μη παραχώρη­ση στην Κίνα του εμπορικού προνομίου του πλέον ευνοούμενου κράτους. Επίσης, έχουν προσφέρει ιδεολογική και οικονομική υποστήρι­ξη σε αντικομουνιστικές δυνάμεις στο Ελ Σαλβαδόρ, τη Γουατεμάλα, την Ονδούρα και τη Νι­καράγουα. Αν και υποστηρίζουν την παγκοσμιο­ποίηση, καθώς πιστεύουν ότι θα επιταχύνουν την εκπλήρωση των βιβλικών προφητειών για τη Δευτέρα Παρουσία και τη μάχη του Αρμαγεδδών, ζητούν τον περιορισμό της αμερικανικής συμμετοχής στη χρηματοδότηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και του ΟΗΕ, καθώς τα δύο αυτά διεθνή όργανα χρηματοδοτούν προ­γράμματα ελέγχου των γεννήσεων! (ΓΓ αυτό και ορισμένες χριστιανικές οργανώσεις έδωσαν το παρόν στις πρόσφατες κινητοποιήσεις στην Ουάσινγκτον.) Πάντως, η χριστιανική Δεξιά υπο­στηρίζει τις βασικές επιλογές του νεοφιλελευθερισμού: ελεύθερη αγορά, λιγότερο κράτος και ισχυρή άμυνα, γεγονός που καθιστά το φονταμενταλισμό των χριστιανών πολύ πιο σύγχρονο και αποτελεσματικό εργαλείο από ότι η ισλαμική παραλλαγή του.
]]> http://prin90.wordpress.com/2008/06/22/%ce%bf-%cf%87%cf%81%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%83%ce%bc%ce%bf%cf%83-%cf%89%cf%83-%ce%b8%cf%81%ce%b7%cf%83%ce%ba%ce%b5%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%83-%ce%b1%ce%b3%ce%bf%cf%81%ce%b1/feed/ 0 prin90 http://prin90.wordpress.com/2008/06/22/%cf%87%cf%81%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%b4%ce%bf%cf%85%ce%bb%ce%bf%cf%83-%ce%b5%cf%80%ce%b9-%e2%80%a6-%cf%81%ce%b5%ce%bc%ce%b1%cf%84%cf%89%ce%bd/ http://prin90.wordpress.com/2008/06/22/%cf%87%cf%81%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%b4%ce%bf%cf%85%ce%bb%ce%bf%cf%83-%ce%b5%cf%80%ce%b9-%e2%80%a6-%cf%81%ce%b5%ce%bc%ce%b1%cf%84%cf%89%ce%bd/#comments Sun, 22 Jun 2008 05:34:43 +0000 εφημερίδα ΠΡΙΝ http://prin90.wordpress.com/?p=84 ]]> ΔΙΟΝΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΑΤΟΥ

Αυτή κι αν ήταν διευκρίνιση… «Δεν ζήτησα να μπαζωθεί το ρέμα, μόνο να … εκτραπεί» , εξήγησε (;) ο Αρχιεπίσκοπος την περασμένη Τετάρτη, δύο ημέρες αφ’ ότου έγινε πάλι «μεγάλο θέμα» στα τηλεοπτικά δελτία χάρη στο -διανθισμένο με μύδρους κατά της γραφειοκρατίας και του χρηματι­σμού υπαλλήλων- αίτημα του να επεκταθεί ο ναός του Αγ. Αντωνίου στο Χαλάνδρι. Μια ακόμη «επίδειξη πυγμής» της Εκκλη­σίας, μια επιπλέον επιβεβαίωση της τακτι­κής που υπαγορεύεται από το δόγμα: «Βρίσκε πάντα φιλολαϊκές προεκτάσεις ώστε να προκύπτει το ανάλογο δίλημμα…».

Και εγένετο το …θαύμα ή μάλλον ένα α­κόμη φοβερό και τρομερό δίλημμα! Ενώ μέχρι χθες γνωρίζαμε ότι κάποιος πρέπει να είναι με τη Συνθήκη του Σένγκεν ή με τον …Χριστό, με τους «ευρωλιγούρηδες» ή με την Ορθοδοξία, με τον Χριστόδουλο ή με τον …Χριστοδουλάκη, τώρα μαθαίνουμε κάτι ακόμη: ότι θα είμεθα υποστηρικτές της γραφειοκρατίας και των δωροδοκιών (και ταυτοχρόνως «γραικύλοι», φανταζόμα­στε…) εάν δεν συνυπογράφουμε στο εξής κάθε αίτημα της Εκκλησίας περί επέκτα­σης των ναών υπεράνω ρεμάτων και …πο­ταμών – κάτι σαν το βάδισμα του Ιησού επί των υδάτων… Φυσικά και η «άλλη πλευρά» δεν άφησε ανεκμετάλλευτη την ευκαιρία: από την «οργή Χριστόδουλου» οι «εκσυγ­χρονιστές» κράτησαν κυ­ρίως όσα είπε για την ΟΝΕ, ώστε να προκύψει το μέγα ερώτημα -β«ν-θέ­λουμε αυτήν ή τη νεορθόδοξα…

Και ναι μεν η γλαφυρή πτυχή του θέματος καλύ­πτεται επαρκώς από το γεγονός ότι ξιφουλκεί κα­τά του χρηματισμού ο επι­κεφαλής της Εκκλησίας, την ώρα που βασιλεύουν οι … τιμοκατάλογοι παροχής υπηρεσιών ιερέων (κυρίως για «μυστήρια»), όμως υπάρχει και σοβα-

 πρότερη πλευρά:

εύκολα μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι η «Εκκλησία – ανταγωνίστρια» της πολιτικής εξουσίας εμφανίζεται  σε ήρεμες εν γένει πε­ριόδους, ενώ αντιθέτως σε κρίσιμα για την κυβέρνηση θέματα και στο καυτό «τάιμινγκ» παρουσιάζεται η «Εκκλησία-αρωγός». Στην επίσκεψη Κλί­ντον ο Χριστόδουλος κήρυττε από τα ερ­τζιανά του ραδιοφωνικού σταθμού του τη μέγιστη αρετή της «φιλοξενίας» και έσπευ­δε να συναντηθεί μαζί του (τα «αιματοβαμ­μένα χέρια» τα είδε αργότερα…). Η άποψη του για το Ελσίνκι εκφράστηκε αμέσως και ήταν άκρως ευνοϊκή για τον Κ. Σημίτη. Όσο διαρκούσαν οι μαθητικές καταλήψεις έκανε σημαία τα περί «χειραγώγησης» («υ­ποκίνηση» έλεγε ο Ευαγ. Γιαννόπουλος…), κάτι το οποίο είχε πράξει και πέρσι, θέμα αρχής φυσικά, το διπλό παιχνίδι της Εκκλησίας (με πρωταρχική ασφαλώς την ι­διότητα της ως συνιστώσας της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων), αλλά και οι …πρακτικές ασφαλιστικές δικλείδες δεν λείπουν: από την κυβέρνηση περιμένει ο Χριστόδουλος και το εκκλησιαστικό Πανεπιστήμιο και τη Μητρόπολη στη Λ. Αλεξάνδρας – το πριμ παραγωγικότητας για τους κληρικούς το «κατέκτησε» ήδη. Εύκολο είναι να περάσει τα «εσκαμμένα»; Άλλο να αφορίζεις ανέ­ξοδα τους «ευρωληγούρηδες» και άλλο να παραβλέπεις τη …λιγούρα του φορέα εξουσίας που ακούει στο όνομα «Εκκλησία»…

 

  

Οι θρησκείες έχουν διαδραματίσει έναν εξέχοντα ρόλο στην υποβάθμιση της θέσης της γυναίκας. Στο χριστιανισμό ο θεός έχει καταδικάσει το γυναικείο φύλο σε υποταγή από τη στιγμή της δη­μιουργίας: «Ου γαρ εστίν ανήρ εκ γυναικός αλλά γυνή εξ ανδρός και γαρ ουκ έκτιση ανήρ δια την γυναίκα, αλλά γυνή δια τον άν­δρα, δια τούτο οφείλει η γυνή ε­ξουσία έχει επί της κεφαλής» (Προς Κορινθίους, Α’ Κεφ., ΙΑ’ 8-10). Ο Απόστολος Παύλος, ο σπουδαιότερος κή­ρυκας του χριστιανισμού, λέει στο Ευαγγέ­λιο: «Αι γυναίκες τοις ιδίοις ανδράσιν υποτάσσεσθε ως τω Κυρίω» και, παρακάτω, «ο ανήρ εστί κεφαλή της γυναικός» (Προς

Εφέσιους, Ε’ Κεφ., Στιχ. 22-23). Οι σύγχρο­νοι νομοθέτες, επηρεασμένοι από την αντί­ληψη αυτή, χρησιμοποιούν την ίδια φρασε­ολογία: «Ο ανήρ είναι η κεφαλή της οικογε­νείας…» (1387ΑΚ.).

Η ανωτερότητα του συζύγου είναι δογ­ματικά επιβεβλημένη μέσα από τις αποστο­λικές ρήσεις: «Αι γυναίκες υμών εν ταις εκκλησίαις σιγάτωσαν. Ου γαρ επιτέτραπται αυτές λαλείν, αλλ’ υποτάσσεσθε, καθώς και ο νόμος λέγει. Ει δε τι μάθειν θέλουσιν, εν οίκω τους ιδίους άνδρας επερωτάτωσαν, αισχρόν γαρ εστί γυναιξί εν εκκλησία λαλεί» (Προς Κορινθίους, Α’ Κεφ., ΙΔ’, Στιχ. 34-35). Το δεύτερο μισό του 4^ου αιώνα ο Ιω­άννης ο Χρυσόστομος αποκαλύπτει ότι η γυναίκα είναι «αναγκαίο κακό, αφύσικος πειρασμός, κίνδυνος του σπιτιού, θανάσι­μος γοητεία, ψιμυθιωμένη μάστιξ». Το απο-

κορύφωμα του μισογυνισμού των Αγίων Πατέρων εκφράσθηκε σε συνοδό στο τέλος του 6^ου αιώνα, όπου τέθηκε το ερώτημα αν η γυναίκα ήταν άνθρωπος! Ευτυχώς, υστέρα * από πολλές συζητήσεις, οι Άγιοι Πατέρες απεφάνθησαν ότι και η γυναίκα είναι άν­θρωπος. Με το πέρασμα των αιώνων η κα­τάσταση στον χώρο της Εκκλησίας έμεινε η ίδια ή σχεδόν η ίδια. Δεκατρείς αιώνες μετά τον Χριστό, ο Θωμάς Ακινάτης υποστήριζε: «Ο άνδρας είναι η αρχή της γυναικός και το τέλος της, ακριβώς όπως ο θεός είναι η αρ­χή και το τέλος πάσης δημιουργίας». Δεν εί­ναι άραγε φαρισαϊσμός το υποτιθέμενο εν­διαφέρον για τις απάνθρωπες συνθήκες που όντως βιώνουν οι γυναίκες στις μου­σουλμανικές χώρες από το εκκλησιαστικό κατεστημένο που δογματικά στηρίζει και διαιωνίζει την κατωτερότητα των γυναικών;